Global navigatsiya sun’iy yo‘ldosh tizimi (GNSS) keng atamadir. U turli xil sun’iy yo‘ldosh navigatsiya tizimlarini o‘z ichiga oladi. Ushbu tizimlar aniq joylashishni aniqlash va vaqt haqida ma’lumot beradi. Ular zamonaviy jamiyatda hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lib, shaxsiy navigatsiya ilovalaridan tortib muhim infratuzilma tizimlarigacha bo‘lgan hamma narsani quvvatlantiradi.
GNSS Amerika Qo‘shma Shtatlaridan GPS (Global Joylashuvni aniqlash tizimi), Rossiyadan GLONASS (Global Navigatsiya Sun’iy yo‘ldosh tizimi) va Evropaning Galileo va Xitoyning BeiDou kabi mashhur tizimlarini o‘z ichiga oladi.
Ushbu maqolada biz uchta asosiy sun’iy yo‘ldosh navigatsiya tizimini solishtiramiz: GNSS, GPS va GLONASS. Har bir tizim o‘ziga xos afzalliklarga va xususiyatlarga ega.
GNSS bir nechta sun’iy yo‘ldosh navigatsiya tizimlarini, jumladan GPS va GLONASSni o‘z ichiga oladi.
Har bir tizim turli ilovalar uchun muhim joylashuv va vaqt haqida ma’lumot beradi.
GPS Qo‘shma Shtatlar tomonidan ishlab chiqilgan va butun dunyoda keng qo‘llaniladi.
GLONASS Rossiya tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi va global qamrovni taklif etadi.
GPS kosmosdagi sun’iy yo‘ldoshlardan sun’iy yo‘ldosh signallarini ushlash orqali ishlaydi. Ushbu sun’iy yo‘ldoshlar o‘zlarining joylashuvini va signalni yuborishning aniq vaqtini yuboradilar. Yerdagi aniq joyingizni toppish uchun sizga GPS qabul qilgich kerak.
Ushbu qabul qiluvchi signallarni oladi va trilateratsiya deb ataladigan usul yordamida joylashuvingizni aniqlaydi. Bu sun’iy yo‘ldosh signallari sizga yetib borishi uchun qancha vaqt kerakligini o‘lchaydi. Keyin u bu ma’lumotdan yerdagi aniq joyingizni topish uchun foydalanadi.
GLONASS GPS-dan farq qiladi. GPS har bir sun’iy yo‘ldoshda bir xil chastotada, lekin turli kodlarda signal uzatadi (CDMA). GLONASS esa xar bir sun’iy yo‘ldoshda turli chastotada, bir xil kodda signal uzatadi (FDMA). GLONASS qabul qiluvchilar ko‘plab sohalarda qo‘llaniladi, bu uning keng qo‘llanilishini ko‘rsatadi.
GLONASS - sun’iy yo‘ldosh navigatsiyasining asosiy o‘yinchisi. Bu yuqori aniqlik va ishonchlilikni ta’minlaydi. U butun dunyo bo‘ylab turli va ishonchli navigatsiya yechimlarini ta’minlab, GPS bilan raqobatlashadi.
GNSS, GPS va GLONASSning asosiy farqlari.
GNSS, GPS va GLONASS qanday farq qilishini bilish muhimdir. Har birining sun’iy yo‘ldosh tarmoqlari, aniqligi, signal kuchi va umumiy ishonchliligi bo‘yicha o‘ziga xos kuchli tomonlari bor. Xulosa qilib GNSS, GPS va GLONASSni solishtirganda, sun’iy yo‘ldosh turkumlari, joylashishni aniqlash aniqligi, signal mavjudligi va tizim mustahkamligidagi farqlarni tushunish juda muhimdir. Bu bilim eng yaxshi navigatsiya yechimlarini tanlashda yordam beradi.
GNSS, GPS va GLONASS afzalliklari.
Har bir sun’iy yo‘ldosh navigatsiya tizimi nima qilishini bilish muhimdir. GNSS, GPS va GLONASS afzalliklariga qarash ularning turli sohalarga qanday mos kelishini ko‘rishga yordam beradi. Bu bizga ulardan foydalanishni yaxshiroq tushunish imkonini beradi.
GPS afzalliklari.
Qo‘shma Shtatlar tomonidan ishlab chiqarilgan GPS juda ko‘p afzalliklarga ega. U o‘zining yuqori aniqligi bilan mashhur va butun dunyoni qamrab oladi. Bu uni bugungi navigatsiya texnologiyasining asosiy qismiga aylantiradi. U ko‘plab sohalarda qo‘llaniladi, chunki u ishonchli:
Aniqlik: GPS aniq joylarni topishi mumkin, bu joylashuvga asoslangan xizmatlar va shaxsiy foydalanish uchun juda mos keladi.
Global qamrov: GPS yerning hamma joyida ishlaydi va doimiy joylashuv ma’lumotlarini taqdim etadi.
Sanoat ilovalari: U uchish, haydash, o‘lchash va boshqalarda qo‘llaniladi.
GLONASS afzalliklari.
Rossiya tomonidan boshqariladigan GLONASS o‘zining kuchli tomonlariga ega. Uning asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat:
Yuqori kengliklarda ishlash: GLONASS shimoliy hududlarda eng yaxshi ishlaydi.
Kengaytirilgan ishonchlilik: GLONASSni GPS bilan aralashtirish joylashuv ma’lumotlarini yanada ishonchli va mavjud qiladi.
Mustahkamlik: GLONASS signal muammolaridan kamroq ta’sirlanadi.
GNSS afzalliklari.
Global navigatsiya sun’iy yo‘ldosh tizimlari (GNSS) GPS va GLONASS, shuningdek Galileo va BeiDou kabi boshqalarni o‘z ichiga oladi. Ular katta foyda keltiradi:
Birgalikda ishlash: GNSS tizimlari birgalikda bitta tizimga qaraganda yaxshiroq aniqlik va ishonchlilikni ta’minlaydi.
Aniqlikning oshishi: Ko‘p GNSS sun’iy yo‘ldoshlaridan foydalanish aniqroq va izchil joylashuvga asoslangan xizmatlarni anglatadi.
Keng qo‘llanilishi: GNSS aviatsiya, qishloq xo‘jaligi, dengiz va boshqa ko‘plab sohalar uchun ustuvor hisoblanadi.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, GPS ishonchliligi va kuchli ishlashi tufayli aviatsiya uchun eng yaxshi tanlovdir. GLONASS tizimi ba’zi hollarda, ayniqsa shimoliy kengliklarda, tog‘li hududlar, o‘rmonlar, yoki baland binolar oraligida joylashgan hududlarda GPS signaliga qaraganda yaxshiroq ishlashi mumkin. Boshqa tomondan, GNSS yaxshiroq qamrov va zaxiralash uchun ko‘plab sun’iy yo‘ldoshlardan foydalanadi. Bu uni dehqonchilikdan tortib dengiz sayohatigacha bo‘lgan turli vazifalar uchun mukammal qiladi. Ushbu texnologiyalar takomillashgani sayin, ular yaxshi navigatsiya qilishimizga yordam beradi. Bu bizning xaritalardan foydalanish va dunyo bo‘ylab yo‘l topishimizni o‘zgartiradi.
RTMHX muhandisi
Inagamova N.S.
